ثابت بن قرّه رقّى حرانى ، منجّم و رياضىدان برجسته دورهء اسلامى پيش از 224 ق در حرّان يا نزديكى آن به دنيا آمد ولى بيشتر عمرش را در رقّه بر كنارهء رود فرات گذراند و همان‌جا به رصد پرداخت ، در اواخر عمر به همراه بنى زيّات از مردم رقه براى دادخواهى به بغداد رفت و در 317 ، هنگام بازگشت در قصر الجصّ واقع در كنارهء دجله و نزديك سامرا درگذشت . بتّانى از خانواده‌اى پيرو آيين صابئى برخاست ولى خود چنان‌كه از نام و كنيه‌اش برمىآيد مسلمان بود . ابن نديم از جابر بن سنان حرّانى سازنده ابزارهاى نجومى نيز نام برده كه به احتمال زياد پدر بتّانى است ، نام بتّانى در آثار لاتينى به‌صورت « الباتگنى » يا « الباتنيوس » و در نوشته‌هاى روم شرقى به‌صورت « اپتنس » آمده است . دستاوردهاى نجومى و رياضى بتّانى بسيار مهم است ، او در رصدهاى پرشمار و دقيق خود در 264 - 306 ق بسيارى از مقادير نجومى را با دقت زياد اندازه‌گيرى كرده و نظريه اقبال و ادبار اعتدالين را كه مبتنى بر پس و پيش رفتن اعتدالين بر دايرةالبروج است و تا حدود قرن دهم ق / شانزدهم م ، در اروپا مطرح بود و علم امروز هم آن را رد مىكند نپذيرفت . بتّانى آهنگ اعتدالين را 5 / 54 ثانيه قوسى در سال يا يك درجه در 66 سال در نظر گرفت ( ما در جلد اوّل درباره تقديم اعتدالين بحث كرديم ) ولى مقدار امروزى تقديم اعتدالين 2 / 50 ثانيه قوسى در سال است . وى ميل كلّى خورشيد را 23 درجه و 35 دقيقه اندازه‌گيرى كرد ، و طول سال خورشيدى را 365 روز و 5 ساعت و 46 دقيقه و 24 ثانيه حساب كرد كه با مقدار امروزى آن ( 365 روز و 5 ساعت و 48 دقيقه و 46 ثانيه ) با دقت خوبى وفق مىدهد . بتّانى در زيج خود مىگويد : در انطاكيه در 9 صفر 289 يك